Φυσικό Περιβάλλον

Τα Σπήλια-Κούρδαλι βρίσκονται στην καρδιά του δάσους « A δελφοί». Τα δύο χωριά, βρίσκονται στη μέση ενός φυσικού ορεινού αμφιθεάτρου, που είναι καταπράσινο. Πολύ λίγα χωριά στην Κύπρο, έχουν το πυκνό φυσικό πράσινο των Σπηλιών-Κουρδάλων. Από τα Σπήλια πηγάζει ο ποταμός Ατσάς, που διασχίζει στη συνέχεια τα Κούρδαλι. Δυτικά των Σπηλιών, πηγάζει παραπόταμος του Κλάριου, που διασχίζει τη Σολιά. Κατά μήκος της κοιλάδας τόσο του Ατσά, όσο και του Κλάριου, υπάρχουν περιβόλια με φρουτόδεντρα. και λαχανικά. Το κυριότερο όμως δέντρο των ποταμών, είναι η καρυδιά. Τα Σπηλιώτικα καρύδια, είναι τα πιο φημισμένα στην Κύπρο. Οι καρυδιές είναι το αγαπημένο καταφύγιο των αηδονιών, που κυριολεκτικά, όπως λεει ο ποιητής «δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς» την άνοιξη.

Πιο πάνω από τα περιβόλια υπάρχουν αμπέλια με πληθώρα αμυγδαλιών. Την άνοιξη, το θέαμα των ανθισμένων αμυγδαλιών, που περιβάλλουν τα Σπήλια είναι μαγευτικό. Πιο πάνω από τα αμπέλια υπάρχουν πυκνά δάση. Σ’ αυτά κουρνιάζουν λαγοί, γλυκόλαλες πέρδικες, φάσες, κίσσες και λογής-λογής μικρότερα πουλιά. Το χειμώνα οι κόσσιφες (μαυρόπουλοι), οι τζίκλες και οι καλογιάννοι, στήνουν ξέφρενο χορό. Περιδιαβάζοντας τα δάση που περιβάλλουν τα Σπήλια-Κούρδαλι, βρίσκεις εγκαταλελειμμένους οικισμούς και ερείπια εκκλησιών.

Παμπάλαια δέντρα

Στα Σπήλια-Κούρδαλι υπάρχουν πανάρχαια δέντρα διαφόρων ειδών, τα οποία οι κάτοικοι αγαπούν και προστατεύουν. Το πεύκο του Άη-Αντώνη των Σπηλιών, που είναι ταυτόχρονα και καμπαναριό της παλιάς εκκλησίας. Η καρυδιά η «Πουξιουρίνα» στην τοποθεσία Καρύδι, που είναι η πιο αρχαία της Κύπρου και κηρύχθηκε προστατευόμενη. Οι δρύες του γηπέδου του «ΑΡΗ» Σπηλιών και ο πανέμορφος «Δρυς των Ανεμουρκών» στην ομώνυμη τοποθεσία, που βρίσκεται στην κοιλάδα του ποταμού Ατσά. Η «Συκιά της Μερσινιάς» στην ομώνυμη τοποθεσία της κοιλάδας του ποταμού Ατσά. Οι δύο «Ελιές της Παναγίας» που βρίσκονται στην αυλή του ναού της Παναγίας στα Κούρδαλι.

Κλίμα

Το κλίμα στην κοινότητά μας είναι ξηρό και δροσερό το καλοκαίρι και το χειμώνα ψυχρό. Είναι ένα πολύ υγιεινό κλίμα, γι’ αυτό είχε προταθεί επί Αγγλοκρατίας για να κτιστεί το Σανατόριο, πράγμα που απέρριψαν οι κάτοικοι. Σε αρκετούς, ιδιαίτερα με αρθριτικά ή στηθικά προβλήματα, οι γιατροί συστήνουν το κλίμα των Σπηλιών-Κουρδάλων. Το χειμώνα πέφτουν αρκετές βροχές στην περιοχή. Τα χιόνια είναι συχνό φαινόμενο στα Σπήλια-Κούρδαλι και το θέαμα είναι πανέμορφο. Οι σόμπες των ξύλων και τα τζάκια, είναι σε συνεχή λειτουργία από το τέλος Οκτωβρίου μέχρι τα τέλη Μαρτίου και η ζεστή-φιλική ατμόσφαιρα γύρω από αυτές, είναι το κάτι άλλο.

Ενδημικά φυτά

Στα δάση και τις κοιλάδες των Σπηλιών-Κουρδάλων ο εκλεκτικός επισκέπτης μπορεί να βρει πολλά από τα 127 είδη φυτών που μόνο στην Κύπρο υπάρχουν και πουθενά αλλού στον κόσμο. Μερικά από αυτά είναι η λατζιά (εθνικό δέντρο της Κύπρου), το κυκλάμινο (εθνικό λουλούδι της Κύπρου), το «ροδή της Χιονίστρας», τα «δάκρυα της Παναγίας», το χαμομήλι «ανθεμίς η πλουτωνία», η σπατζιά, το θυμάρι κ.ά.

Αξίζει τον κόπο να αναφερθούν δυο είδη που αυτοφύονται στα Σπήλια-Κούρδαλι αλλά δεν είναι ενδημικά της Κύπρου μόνο: Είναι η «παιόνια μάσκουλα» μια εκπληκτική πόα με μεγάλα κόκκινα άνθη και το ρούδι, του οποίου ο καρπός είναι εκλεκτό μπαχαρικό.

Μονοπάτια της Φύσης

Οι φυσιολάτρες, και όσοι αρέσκονται στην πεζοπορία, έχουν πολλές ευκαιρίες και προκλήσεις για το χόμπι τους. Πλήθος μονοπατιών της φύσης τους περιμένουν για ξεχωριστές εμπειρίες. Ο παράδεισος των μονοπατιών αυτών είναι τα Σπήλια. Κάθε μονοπάτι έχει τη δική του χάρη. Προσωπικά βρίσκω πιο ενδιαφέροντα το «Δόξα σοι ο Θεός-Μαδαρή» και το «Σπηλιές του Διγενή». Το πρώτο έχει πολύ άγρια ομορφιά και το δεύτερο έχει καταπληκτικό ιστορικό ενδιαφέρον.

Στα βουνά που περιβάλλουν τα Σπήλια υπάρχουν δυο κομβικά σημεία των μονοπατιών. Το ένα είναι η «Μούττη της Χώρας» και το άλλο η «Στραορουθκιά». Από το πρώτο σημείο ξεκινούν τα μονοπάτια της Μαδαρής και από το δεύτερο τα μονοπάτια της ΕΟΚΑ. Και τα δυο σημεία βρίσκονται σε οδικές διασταυρώσεις και αποτελούν καλές αφετηρίες. Ας δούμε κάθε περίπτωση ξεχωριστά.

Μούττη της Χώρας

Από εδώ ξεκινά το Κυκλικό Μονοπάτι Μελέτης της Φύσης «Μαδαρή».Το μονοπάτι αυτό αποτελείται από τα εξής τέσσερα ανεξάρτητα τμήματα:

  1. Μούττη της Χώρας-Δόξα σοι ο Θεός, 2 χιλιόμετρα
  2. Δόξα σοι ο Θεός-Πυροφυλάκιο Μαδαρής, 4 χιλιόμετρα
  3. Πυροφυλάκιο Μαδαρής-Σελλάδι του Καραμανλή, 3,5 χιλιόμετρα
  4. Σελλάδι του Καραμανλή-Μούττη της Χώρας, 4 χιλιόμετρα

Το μονοπάτι «Σελλάδι του Καραμανλή-Μούττη της Χώρας» περνά από τα «Μαύρα Δάση», ένα παρθένο δάσος από λατζιές και έχει ανακηρυχθεί Ευρωπαϊκό Μονοπάτι.

Από τη Μούττη της Χώρας ξεκινά επίσης μονοπάτι που οδηγεί στη Στραορουθκιά.

Στραορουθκιά

Το σημείο αυτό ονομάζεται και «Δίστρατο της Στραορουθκιάς» ή «Σελλάδι της Στραορουθκιάς». Από το σημείο αυτό ξεκινούν τα εξής μονοπάτια

  1. Στραορουθκιά-Μούττη της Χώρας, 3 χιλιόμετρα
  2. Στραορουθκιά-Σπηλιές του Διγενή, 3 χιλιόμετρα
  3. Στραορουθκιά-Αγία Ειρήνη, 3 χιλιόμετρα
  4. Στραορουθκιά-Κούρδαλι, 2 χιλιόμετρα